Si të hulumtoni
Udhëzuesi për studentë
Statusi redaksional: Në pritje të verifikimitHartuar mbi burimet e cituara; ende pa rishikim të plotë redaksional.
Përmbajtja (8)
Ky udhëzues është për nxënës dhe studentë që shkruajnë për luftën e Kosovës. Ai nuk ju tregon çfarë të mendoni, por si të punoni me burime në mënyrë të ndershme dhe të kujdesshme.
Si ta vlerësoni një burim
Para se të përdorni një burim, pyesni: kush e shkroi, kur, për kë dhe me çfarë qëllimi? Një raport i shkruar gjatë luftës nga një mision ndërkombëtar, një libër i botuar nga një studiues një dekadë më vonë dhe kujtimet e një pjesëmarrësi japin lloje të ndryshme njohurish.
Kontrolloni nëse burimi i tregon burimet e veta, nëse dallon faktet nga vlerësimet dhe nëse i pranon pasiguritë. Në regjistrin e burimeve të këtij arkivi, çdo titull ka shënim për llojin, funksionin si provë, perspektivën dhe kufizimet — përdorini ato si pikënisje, jo si gjykim përfundimtar.
Burime primare dhe dytësore
Burim primar është dokumenti i krijuar në kohën e ngjarjes ose nga një pjesëmarrës: një rezolutë e Këshillit të Sigurimit, një raport i misionit verifikues, një transkript gjyqësor, një intervistë e historisë gojore. Burim dytësor është analiza e mëvonshme që i interpreton këto dokumente, si një monografi ose një artikull shkencor.
Të dyja janë të nevojshme. Burimet primare ju afrojnë me ngjarjen, por shpesh janë të pjesshme; burimet dytësore japin kontekst, por përmbajnë interpretimin e autorit. Në një punim të mirë, një pohim i rëndësishëm mbështetet, kur është e mundur, në të dyja llojet. Rezoluta 1244 është burim primar[1], ndërsa historia e Kosovës e Noel Malcolmit është burim dytësor.[2]
Si ta lexoni një vendim gjyqësor
Aktakuza përmban akuzat e prokurorisë, jo konstatimet e gjykatës. Aktgjykimi i shkallës së parë përmban konstatimet e trupit gjykues, por mund të ndryshohet në apel. Vetëm aktgjykimi i formës së prerë e mbyll çështjen e fajësisë.
Kur citoni një vendim, shënoni gjykatën, numrin e çështjes, datën dhe nëse vendimi është i formës së prerë. Dalloni konstatimet për ngjarjet — për shembull, se një krim ndodhi — nga konstatimet për përgjegjësinë e të akuzuarit. Lirimi nga akuzat do të thotë se fajësia e personit nuk u provua përtej dyshimit të arsyeshëm, jo domosdoshmërisht se ngjarja nuk ndodhi. Ndjekësi i çështjeve në faqen «Drejtësia» i paraqet këto dallime për secilin të akuzuar.
Dëshmia dhe kujtesa
Dëshmitë gojore ruajnë atë që dokumentet zyrtare shpesh nuk e regjistrojnë: frikën, humbjen, solidaritetin dhe jetën e përditshme. Janë burime të çmueshme, por kujtesa ndikohet nga koha, trauma dhe rrëfimet e mëvonshme.
Kur përdorni një dëshmi, shënoni kur dhe nga kush u regjistrua, krahasoni detajet faktike me burime të tjera dhe respektoni kushtet e publikimit të arkivit burimor. Mos e paraqitni një dëshmi të vetme si provë përfundimtare për një pohim të diskutueshëm, dhe mos citoni fjalë që nuk i gjeni në transkriptin e publikuar. Arkivi Oral History Kosovo është pikënisje e mirë për të dëgjuar rrëfime të plota.[3]
Shifrat dhe përkufizimet
Para se të citoni një shifër, pyesni: çfarë numëron saktësisht, për cilën periudhë dhe sipas kujt? «Të vrarë», «të vrarë ose të zhdukur», «civilë», «refugjatë» dhe «të zhvendosur brenda vendit» janë kategori të ndryshme.
Për shembull, të dhënat e Kosovo Memory Book mbulojnë periudhën 1998–2000 dhe përfshijnë civilë e luftëtarë të të gjitha palëve, ndërsa shifrat për refugjatët e vitit 1999 ndryshojnë sipas datës së numërimit dhe institucionit që numëron. Kur burimet japin shifra të ndryshme, raportoni intervalin dhe burimet, jo vetëm shifrën që ju duket më bindëse.[4]
Temat e kontestuara dhe fajësia kolektive
Historia e luftës në Kosovë ka pyetje për të cilat studiues seriozë nuk pajtohen: origjina e UÇK-së, pesha e ndërhyrjes së NATO-s, kuptimi i bisedimeve të Rambouillet-së. Në një punim, paraqitni pozicionet kryesore dhe argumentet e tyre para se të jepni vlerësimin tuaj.
Kujdes me gjuhën. Kur shkruani për krime, emërtoni strukturën, njësinë ose personin përgjegjës sipas burimeve, jo një popull të tërë. Një vendim gjyqësor ndaj individëve nuk është vendim ndaj një populli, një lufte apo çdo pjesëtari të një organizate. Ky rregull vlen njësoj për të gjitha palët.
Si të citoni
Faqet e këtij arkivi kanë butonin «Cito», që gjeneron një citim të plotë dhe e eksporton në formatet BibTeX ose RIS për programet e menaxhimit të bibliografisë. Kur përdorni një burim të lidhur nga arkivi, citoni burimin origjinal, jo vetëm faqen e arkivit.
Shënoni gjithmonë datën kur e keni parë një burim në internet, sepse faqet ndryshojnë. Për vendimet gjyqësore shtoni numrin e çështjes dhe fazën — shkalla e parë ose apeli; për dokumentet e OKB-së shtoni simbolin zyrtar, për shembull S/RES/1244 (1999).
Kërkim me kujdes për veten dhe për të tjerët
Materialet për luftën mund të jenë të rënda, veçanërisht për ata që kanë histori familjare të lidhur me të. Bëni pushime, mos i shikoni materialet grafike pa qenë gati dhe flisni me një mësues ose me një person të besuar kur diçka ju shqetëson.
Nëse intervistoni të afërm ose dëshmitarë për një detyrë, kërkoni pëlqimin e tyre, shpjegoni ku do të përdoret intervista dhe mos publikoni detaje personale pa lejen e tyre. Respekti për njerëzit është pjesë e metodës historike, jo shtesë e saj.
Shënimet
- [1]Këshilli i Sigurimit i OKB-së. Security Council Resolution 1244 (1999). 1999-06-10. S/RES/1244 (1999). https://docs.un.org/en/S/RES/1244(1999). Qasur më 2026-09-16.
- [2]Noel Malcolm. Kosovo: A Short History. HarperPerennial, New York (botim i përditësuar); botimi i parë: Macmillan, Londër, 1998, 1999. https://archive.org/details/kosovoshorthisto0000malc. Qasur më 2026-09-16.
- [3]Oral History Kosovo (Kosovo Oral History Initiative), Prishtinë. Oral History Kosovo. https://oralhistorykosovo.org/about-us/. Qasur më 2026-09-16.
- [4]Jule Krüger, Patrick Ball. Evaluation of the Database of the Kosovo Memory Book. 2014-12-10. https://hrdag.org/wp-content/uploads/2015/04/Evaluation_of_the_Database_KMB-2014.pdf. Qasur më 2026-09-16.
Rishikuar për herë të fundit:
Raporto një pasaktësi